კორტიზოლი

მაღალი კორტიზოლი: მიზეზები და სიმპტომები

კორტიზოლი სასიცოცხლო მნიშვნელობის ჰორმონია ადამიანის ორგანიზმის სწორი ფუნქციონირებისთვის. ის წარმოიქმნება თირკმელზედა ჯირკვლებში და გამოიყოფა სტრესის საპასუხოდ, რაც ზრდის სისხლში შაქრის დონეს და აუმჯობესებს იმუნურ ფუნქციას. თუმცა, მაღალმა კორტიზოლმა შეიძლება უარყოფითი გავლენა მოახდინოს ჩვენს ჯანმრთელობაზე, მათ შორის შეიძლება გამოიწვიოს ძვლის სიმკვრივის დაქვეითება, წონის მომატება და დეპრესია. ამ სტატიაში სიღრმისეულად მოგიყვებით თუ რა არის კორტიზოლი, მაღალი კორტიზოლის მიზეზები და სიმპტომებს, ასევე მის გავლენას ჯანმრთელობაზე.

რა არის კორტიზოლი?

კორტიზოლი არის თირკმელზედა ჯირკვლების მიერ გამომუშავებული ჰორმონი, რომელიც არეგულირებს ნივთიერებათა ცვლას, ამცირებს ანთებას და ხელს უწყობს იმუნური სისტემის ფუნქციონირებას, მაგრამ როდესაც ის მაღალ დონეზეა აღმოჩენილი, შეიძლება გამოიწვიოს ისეთი სიმპტომების გამოვლენა, როგორიცაა წონის მომატება. მაგალითად, მაღალი არტერიული წნევა, დიაბეტი ან ოსტეოპოროზი.

ამ ჰორმონის კონტროლი ხდება ფიზიკური აქტივობით და საკვების მოხმარებით, რომლებიც ხელს უწყობენ სტრესისა და სისხლში შაქრის კონტროლს. თუმცა, როდესაც კორტიზოლის მაღალი დონეა, შესაძლოა საჭირო გახდეს მედიკამენტური მკურნალობის ჩატარება ან თუნდაც ქირურგიული ჩარევა ენდოკრინოლოგის ხელმძღვანელობით.

მაღალი კორტიზოლი მიზეზები

მაღალი კორტიზოლის ყველაზე გავრცელებული მიზეზებია:

  • კორტიკოსტეროიდების ხანგრძლივი გამოყენება, როგორიცაა პრედნიზონი ან დექსამეტაზონი, 15 დღეზე მეტი ხნის განმავლობაში და მაღალი დოზებით;
  • ქრონიკული სტრესი და არარეგულარული ძილი,  მათ შეუძლიათ კორტიზოლის დონის მომატება.
  • თირკმელზედა ჯირკვლის დისფუნქცია,  გამოწვეული სიმსივნის არსებობით ან მისი უჯრედების დისბალანსით, რამაც შეიძლება გამოიმუშაოს ჭარბი კორტიზოლი; 
  • ტვინის სიმსივნე, კონკრეტულად ჰიპოფიზის ჯირკვალში, თავის ტვინში ნაპოვნი ჯირკვალი, რომელსაც შეუძლია თირკმელზედა ჯირკვლის მიერ კორტიზოლის გამოყოფის სტიმულირება.  

სტრესი ჩვეულებრივ იწვევს კორტიზოლის მნიშვნელობების უმნიშვნელო ცვლილებას, ხოლო როდესაც ზრდა უფრო დიდია, მიზეზი, როგორც წესი, არის თირკმელზედა ჯირკვლების და ჰიპოფიზის პირდაპირი ცვლილებები.

მაღალი კორტიზოლის სიმპტომები

ძირითადი სიმპტომები, რომლებიც წარმოიქმნება, როდესაც სისხლში კორტიზოლის მაღალი დონეა ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში, მოიცავს:

  • წონის მომატება, მუცლის გარშემოწერილობის გაზრდა.
  • შაქრიანი დიაბეტი და სისხლში შაქრის დონის მატება.
  • ოსტეოპოროზი , ორგანიზმის მიერ კალციუმის შეწოვის და კოლაგენის შემცირების გამო; 
  • გაზრდილი სტრესი, გაღიზიანება და დეპრესია.
  • მაღალი ქოლესტერინი , ღვიძლის მიერ ცხიმის წარმოქმნის გაზრდით. კუნთების დაქვეითება სისუსტე , რადგან ამცირებს ცილების გამომუშავებას და ანადგურებს ცილებს ქსოვილებში;
  • მაღალი არტერიული წნევა , რადგან ის იწვევს ნატრიუმისა და სითხის შეკავებას, აძლიერებს ადრენალინის გამოყოფას;
  • სხეულის დამცავი ძალების შემცირება, ანთებისა და იმუნიტეტის დათრგუნვის გამო;
  •  ორგანიზმში მამრობითი ჰორმონების დონის მატება , რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ქალებში თმის ზრდა, ხმის გაღრმავება და თმის ცვენა;
  • მენსტრუალური ციკლის ცვლილება და დაორსულების გაძნელება, ქალის ჰორმონების დისბალანსის გამო;
  •  ჭრილობების, კანის ლაქების და სტრიების გაჩენა, კოლაგენის შემცირებით და ორგანიზმის სამკურნალო ეფექტის შემცირებით.

როგორ შევამციროთ კორტიზოლის დონე

იმის გამო, რომ კორტიზოლი მჭიდროდ არის დაკავშირებული ემოციებთან, ამ ჰორმონის რეგულირების შესანიშნავი გზაა სტრესისა და შფოთვის შემცირება. კარგი არის  ფსიქოთერაპიის სესიანსი, ასევე კლასგარეშე და დასასვენებელი აქტივობების პრაქტიკა. 

გარდა ამისა, ფიზიკური აქტივობა და ცილებითა და კალიუმით მდიდარი საკვების მოხმარება, როგორიცაა კვერცხი, რძე და რძის ნაწარმი, თევზი, შვრია, თხილი, ჩია, სელის თესლი,  ეს ყოველივე დაგეხმარება კორტიზოლის დონის კონტროლში.

ვინაიდან კორტიზოლის ჭარბი რაოდენობა გამოწვეულია კორტიკოსტეროიდების გამოყენებით, ენდოკრინოლოგმა უნდა მიუთითოს ამ მედიკამენტის პროგრესირებადი შემცირება.

როდესაც კორტიზოლის გაზრდის მიზეზი უფრო სერიოზულია, როგორიცაა სიმსივნე ან კუშინგის სინდრომი, ამ შემთხვევაში, მკურნალობა ტარდება ჰორმონის დონის კონტროლისთვის წამლების გამოყენებით, მეტირაპონი ან ამინოგლუტეტიმიდი.

კორტიზოლის გაზრდის ეჭვის შემთხვევაში, ენდოკრინოლოგმა შეიძლება მოითხოვოს სისხლის, შარდის ან ნერწყვის ტესტი, რომლებიც აჩვენებს ორგანიზმში ამ ჰორმონის მატებას.

თუ ეს ტესტი აჩვენებს მაღალ შედეგს, ექიმმა უნდა გამოიკვლიოს ჭარბი კორტიზოლის მიზეზი კლინიკური შეფასებით და სხვა ტესტის ჩატარებით, როგორიცაა მუცლის და ტვინის CT ან MRI სკანირება, PET სკანირება ან სცინტიგრაფია.

4.1/5 - (17 ხმა)